Słońce powoli chowało się za horyzontem, malując ściany starego domu Stepana i Marii w miękkie, różowe odcienie.
W małej kuchni na kuchence bulgotał ogromny kocioł barszczu, którego aromat rozchodził się po całym podwórku i zapowiadał pyszną rodzinną kolację.
Maria właśnie wrzucała do garnka ostatnią szczyptę koperku, gdy drzwi wejściowe nagle otworzyły się z takim hukiem, że kobieta drgnęła.
— Maria, nieszczęście! Wszystko stracone! — Stepan wpadł do kuchni blady jak ściana, ściskając w dłoniach starą blaszaną puszkę po połtawskich cukierkach.
Maria upuściła łyżkę.
Karmazynowe krople barszczu prysnęły na biały fartuch, niczym zły omen.
— Czego ryczysz na całe podwórko? Jakie znowu nieszczęście? Znowu króliki uciekły?
— Gorzej, Maria! Pieniądze! Nasze pieniądze na Truskawiec! — Stepan odwrócił puszkę dnem do góry.
Wypadł z niej tylko samotny liść laurowy, nie wiedzieć czemu znajdujący się w środku.
— Pusto! Zupełnie pusto!
Maria powoli opuściła się na taboret, czując, jak serce zaczyna jej trwożnie kołatać.
— Nie gadaj bzdur, Stepan. Przecież sam w niedzielę wszystko przeliczałeś. Było tam osiemdziesiąt sześć tysięcy.
Zbieraliśmy przez dwa lata — odkładaliśmy z każdej emerytury.
Handlowałam serem na targu, żeby choć raz w życiu pojechać do sanatorium, napić się leczniczej wody, podleczyć wątrobę.
Wyrwała puszkę z rąk męża, zajrzała do środka, a nawet postukała palcami w dno, jakby miała nadzieję, że pieniądze jakimś cudem przykleiły się do ścianek.
— No i masz uzdrowienie — wycedziła przez zęby Maria.
— Za trzy dni kupujemy bilety, a u nas zamiast pieniędzy dziura od obwarzanka. Gdzie one są, Stepan?
Może znowu zaniosłeś je do garażu? Albo wydałeś na części do swojego „Moskwicza”?
— Maria, co ty wygadujesz?! — oburzył się Stepan.
— Ja do tej puszki po niedzieli nawet nie podchodziłem! Przecież stała w kredensie za świątecznym serwisem.
Sama mówiłaś — tam bezpieczniej niż w banku trzymać!
W tym momencie do kuchni zajrzała synowa Oksana.
W rękach trzymała kuchenny ręcznik, a na jej twarzy malowało się zagubienie.
— Mamo, tato, co się stało? Słychać was już na ulicy.
— Oksana, pieniądze zniknęły! — Maria pokazała pustą puszkę.
— Te same, na sanatorium. Ktoś je ukradł.
Oksana zamarła na progu.
Jej wzrok nerwowo omiótł pokój.
— Jakie pieniądze? Te, co w puszce po cukierkach?
Maria natychmiast się wyprostowała, a jej oczy stały się kłujące.
— A skąd ty wiesz, Oksana, w której dokładnie puszce leżały pieniądze? Nikomu nie mówiłam.
— Przecież sami przy mnie rozmawialiście miesiąc temu — zmieszana odpowiedziała Oksana.
— Powiedziała mama Stepanowi: „Włóż do tej blaszanki, co z Połtawy przywieźliśmy”. Zapamiętałam.
Ale ja jej nawet nie dotykałam! Nie potrzebuję waszych pieniędzy.
— Nie potrzebujesz? — parsknął Stepan.
— To dlaczego wczoraj pożyczałaś od sąsiadki Heleny pięćset hrywien do wypłaty? Widziałem, jak od niej wychodziłaś.
— To było dla Pawłusia! — żachnęła się Oksana.
— Rozpadły mu się adidasy, a Andrij wciąż nie przywozi pensji.
Maria znów ciężko opuściła się na taboret i uważnie spojrzała na synową.
— Może Pawłuś wziął? — ostrożnie zasugerował Stepan.
— Teraz dzieci są sprytne, tylko gry w telefonie im w głowie.
— Mój syn nie jest złodziejem! — głos Oksany zadrżał.
— Ma dopiero dziewięć lat. Naprawdę myślicie, że mógłby ukraść takie pieniądze?
— A gdzie się podziały? — Maria z hukiem postawiła puszkę na stole.
— Wczoraj jeszcze były. Sama czułam, jaka ciężka była puszka, kiedy wycierałam kurz.
— Maria, ty teraz i mnie podejrzewasz? — cicho zapytał Stepan.
— Wszystkich podejrzewam! Bo pieniądze same nie znikają. Gdzie jest Andrij? Dlaczego wciąż nie wrócił z pracy?
— Jest na budowie w Połtawie — odpowiedziała Oksana.
— Będzie późno.
— Jak przyjedzie — wtedy porozmawiamy — Maria znów chwyciła za chochlę, ale ręce trzęsły jej się tak mocno, że o mało nie wywróciła garnka.
— Dwa lata oszczędzaliśmy. Nie kupiłam sobie nowej chustki, ty przestałeś chodzić na ryby, bo nawet robaki zrobiły się drogie.
I wszystko na marne?
W tym momencie do kuchni wpadł Pawłuś.
Twarz chłopca promieniała szczęściem, a w rękach trzymał kolorowe pudełko.
— Babciu! Dziadku! Zobaczcie, co mam! Teraz na pewno pojedziecie do Truskawca!
Pokazywali w telewizji — jest tam bardzo pięknie!
W kuchni zapadła cisza.
Wszyscy troje jednocześnie wpatrywali się w dziecko.
— Pawłuś — ostrożnie zaczęła Maria.
— A skąd masz to pudełko? I kto ci powiedział o Truskawcu?
— Dziadek! — radośnie odpowiedział chłopiec.
— Mówił, że niedługo pojedziecie pić czarodziejską wodę i znowu będziecie młodzi!
Stepan zakaszlał i odwrócił wzrok.
Oksana znacząco spojrzała na teściową.
— Widzicie? Dziecko po prostu cieszy się z waszego wyjazdu. A wy już zrobiliście z niego złodzieja.
Pawłuś przestał się uśmiechać, wyczuwając ciężką atmosferę.
— Babciu, a co się stało? Nie pojedziecie?
Maria ciężko westchnęła i pogłaskała wnuka po głowie.
— Rozumiesz, słoneczko… ktoś wziął nasze pieniądze. Te, co leżały w słoiczku.
— Nie trzeba wciągać w to dziecka — cicho powiedziała Oksana.
— Dlaczego nie trzeba? Niech wie, że prawda i tak wyjdzie na jaw! — ostro odpowiedziała Maria.
— Oksana, pokaż torbę.
— Co?! — Oksana aż zapowietrzyła się z żalu.
— Chcecie mnie przeszukać?
— Jeśli nie masz nic do ukrycia — pokaż.
Stepan stał w milczeniu, nie wiedząc, po której stronie stanąć.
Z jednej strony — żona, с którą przeżył czterdzieści lat, z drugiej — synowa, która stała się prawie jak rodzona córka.
— Mamo, to już przesada… — wyszeptała Oksana, ale mimo to wysypała zawartość torby na stół: portfel, klucze, szminkę, zabawkę syna i kilka paragonów.
Pieniędzy tam nie było.
— Teraz jesteście zadowoleni? — Oksana porwała swoje rzeczy i wybiegła z kuchni, ledwo powstrzymując łzy.
Stepan podszedł do żony i położył jej rękę na ramieniu.
— Maria, opamiętaj się. To na pewno nie ona. Przecież znasz Oksanę.
— A kto w takim razie?! — Maria zakryła twarz dłońmi.
— Może Andrij? Może znowu wpakował się w swoje podejrzane interesy?
Wszyscy wiedzieli, że Andrij czasami próbował zarobić łatwe pieniądze, angażując się w ryzykowne przedsięwzięcia.
Ale uwierzyć, że syn mógł okraść rodziców, było strasznie.
Pawłuś, który przez cały ten czas stał obok, nagle pociągnął babcię za fartuch.
— Ba, a pieniądze — to takie duże papierki?
— Tak, słoneczko.
— A gdzie ich szukaliście?
— W puszce, która stała w kredensie.
Chłopiec zamyślił się, a potem radośnie uderzył się dłonią w czoło.
— A-a! Przecież ona stoi w spiżarni! Na najwyższej półce za dżemem!
Maria i Stepan wymienili spojrzenia i pobiegli do spiżarni.
Stepan stanął na krześle, odsunął słoiki — i nagle wyciągnął tę samą blaszankę.
Otworzył pokrywkę.
W środku, w równych plikach, leżały pieniądze.
— Panie Boże… są tutaj! — wykrztusił Stepan.
Maria przycisnęła puszkę do piersi.
— Ale jak?!
Na progu pojawiła się Oksana.
— Pawłuś — cicho zapytała. — Wziąłeś puszkę?
— Yhym — skinął głową winny chłopiec.
— Myślałem, że tam są cukierki. Otworzyłem, a tam papierki.
Przestraszyłem się, że dziadek będzie krzyczeć, i schowałem ją w spiżarni. A potem zapomniałem.
W kuchni zapadła cisza.
Stepan nagle wybuchnął śmiechem z ulgi.
A Maria stała ze spuszczoną głową — było jej potwornie wstyd.
Wyszła do ogrodu, gdzie na ławce siedziała Oksana.
— Oksana… wybacz mi. Zupełnie straciłam rozum przez te pieniądze.
Przez dwa lata liczyłam każdy grosz, no i zdziczałam.
Oksana długo milczała.
— Pieniądze się znalazły — to dobrze. Ale niesmak i tak pozostał, mamo.
Maria objęła synową za ramiona.
Wiedziała: na przebaczenie trzeba będzie zasłużyć czynami.
Wydawało się, że to już koniec.
Jednak rano Maria postanowiła ponownie przeliczyć pieniądze — i nagle krzyknęła:
— Stepan! Brakuje tu trzech tysięcy!
Stepan zamarł.
— Jak to brakuje?
— Było osiemdziesiąt sześć. A teraz jest osiemdziesiąt trzy!
Stepan zdjął okulary i ciężko usiadł na krześle.
— Pawłuś ich na pewno nie wziął… Oksana też…
— W takim razie zostaje Andrij — cicho powiedziała Maria.
I w tym momencie na podwórko wjechał samochód.
Do domu wrócił Andrij.
Zmęczony, ale zadowolony.
Maria milcząco postawiła przed nim blaszankę.
— Andrij… powiedz uczciwie. Wziąłeś pieniądze?
Syn natychmiast się spiął.
— Tak… wziąłem — wykrztusił w końcu.
Stepan aż zachłysnął się powietrzem.
— Jak mogłeś?!
— No poczekajcie chwilę! — Andrij podniósł ręce.
— U Serhija, mojego partnera z pracy, dziecko trafiło do szpitala.
Pilnie potrzebne były leki.
Wypłatę opóźnili, pieniędzy ani grosza.
Wziąłem trzy tysiące i miałem zamiar dzisiaj oddać.
Oto, przywiozłem nawet więcej!
Wyciągnął plik banknotów i położył na stole.
— Tutaj jest pięć tysięcy. Trzy zwracam, a dwa — dla was ekstra.
Na owoce w Truskawcu.
Maria patrzyła na syna, a w jej duszy zmieszały się złość, ulga i wstyd.
— Synu… a gdybyśmy nie znaleźli pieniędzy? Gdybyśmy dalej podejrzewali Oksanę?
— Powiedziałbym wam o wszystkim wieczorem, mamo.
Po prostu chciałem pomóc człowiekowi. Nie mogłem postąpić inaczej.
Stepan ciężko odetchnął.
— No i rodzinka z nas… Jeden chowa puszkę, drugi pożycza pieniądze, a matka o mało nie zwariowała.
Maria nagle uśmiechnęła się przez łzy.
— Wiesz, Stepan… może to nawet lepiej.
Pieniądze rzecz nabyta.
A to, że nasz syn pomógł człowiekowi — to ważniejsze niż jakiekolwiek sanatorium.
Wieczorem cała rodzina znowu siedziała przy dużym stole.
Barszcz został w końcu zjedzony, Pawłusiowi obiecano ogromne pudełko prawdziwych cukierków, a Oksanie Maria podarowała nową chustkę — tę samą, którą dawno ukradkiem dla niej kupiła.
Stepan podniósł szklankę z kompotem z suszu.
— Za to, aby z naszego domu znikały tylko nieszczęścia.
A pieniądze niech się tylko mnożą.
I żebyśmy zawsze pamiętali — jesteśmy rodziną.
Maria patrzyła na bliskich i myślała o tym, jak jedna mała blaszana puszka o mało nie zniszczyła wszystkiego, co budowali przez lata.
I jak ważne jest, by najpierw ze sobą porozmawiać, zanim wyciągnie się straszne wnioski.
