Kiedy w środowy wieczór zadzwoniła Walentyna Pietrowna, w jej głosie zabrzmiała ta szczególna intonacja, którą Katia nauczyła się rozpoznawać już w pierwszych miesiącach małżeństwa.
Nie prośba, ale i nie rozkaz — coś pośrodku, otulające poczuciem obowiązku i rodzinnych zobowiązań.
— Katiuśka, kochana, — zaczęła teściowa, a Katia w myślach się przygotowała, — w sobotę przyjdą do mnie dziewczyny.
Wiesz, moje byłe koleżanki z księgowości.
Od dawna planowałyśmy się spotkać, powspominać młodość.
Pomożesz mi trochę?
Bo samej to jednak ciężko wszystko urządzić.
Katia spojrzała na Andrieja, który czytał wiadomości w telefonie, udając, że nie słyszy rozmowy.
Jego ramiona lekko się spięły — on zawsze wyczuwał te matczyne „prośby” z daleka.
— Oczywiście, Walentyno Pietrowno, pomogę, — odpowiedziała Katia, choć sobota była jej jedynym dniem wolnym po ciężkim tygodniu w biurze.
— Co trzeba będzie zrobić?
— Nic szczególnego, — ton teściowej stał się lżejszy, prawie beztroski.
— Pokroić sałatki, ładnie nakryć stół.
Przecież ty u nas jesteś dobrą gospodynią, wszystko robisz porządnie.
Przyjedziesz koło drugiej, a dziewczyny wpadną o czwartej.
Kiedy Katia odłożyła słuchawkę, Andriej w końcu oderwał wzrok od ekranu.
— Znowu cię mama obciążyła? — zapytał z poczuciem winy w uśmiechu.
— Nic się nie stało, — Katia wzruszyła ramionami.
— Po prostu pomóc w przygotowaniach.
Normalna sprawa.
Ale coś w tonie teściowej sprawiło, że poczuła lekkie zaniepokojenie.
Walentyna Pietrowna była kobietą władczą, przyzwyczajoną do porządku i precyzji.
W jej domu wszystko miało swoje miejsce, każda rzecz służyła konkretnemu celowi.
I Katia w tym systemie też zajmowała swoje miejsce — nie zawsze wygodne, ale jasno określone.
W sobotni poranek Katia obudziła się z ciężarem w piersi.
Andriej pojechał na działkę do kolegi, obiecując wrócić wieczorem.
Katia spakowała małą torbę z fartuchem i wygodnym obuwiem — wiedziała, że będzie trzeba dużo stać.
Dom Walentyny Pietrowny przywitał ją znajomym zapachem pasty do mebli i słabym aromatem perfum „Czerwona Moskwa”.
Teściowa była już ubrana w swój najlepszy kostium — ciemnogranatowy, z broszką w kształcie kwiatu na klapie.
— Katiuśka, jak dobrze, że przyszłaś! — objęła synową, ale jakoś formalnie, bardziej na pokaz.
— Już zaczęłam gotować, ale siły już nie te.
Wiek, wiesz.
Katia omiotła wzrokiem kuchnię.
Na stole leżały pokrojone warzywa, w lodówce stały miski z przygotowanymi składnikami.
Walentyna Pietrowna najwyraźniej wykonała już niemało pracy.
— Co mam robić? — zapytała Katia, zawiązując fartuch.
— Tu trzeba dokończyć oliviera, — teściowa wskazała miskę z ziemniakami i marchewką.
— A potem zrobisz śledzia pod futrem.
Przepis znasz, uczyłam cię.
I ładnie nakryj stół — połóż dobrą obrus, rozłóż serwetki.
Katia zabrała się do pracy.
Zawsze gotowała starannie, z sercem, ale dziś czuła jakąś napiętość.
Walentyna Pietrowna co chwilę zaglądała do kuchni i robiła uwagi: „marchewkę drobniej”, „majonezu nie żałuj”, „pietruszki nie zapomnij”.
O wpół do czwartej stół był nakryty.
Biały obrus, kryształowe kieliszki, piękne talerze w kwiatowy wzór.
Katia ustawiła sałatki, wędliny, gorące danie.
Wszystko wyglądało odświętnie i apetycznie.
— No proszę, pięknie! — pochwaliła Walentyna Pietrowna, oglądając stół.
— Zaraz dziewczyny przyjdą, ucieszą się.
t.me.
Najlepsze przepisy od Replook.
Pierwsza przyszła Lidia Iwanowna — pulchna kobieta z siwymi włosami ułożonymi w ciasne loczki.
Za nią — Nina Siergiejewna, szczupła i surowa, w okularach na łańcuszku.
Ostatnia pojawiła się Tamara Fiodorowna — najmłodsza z towarzystwa, choć miała już ponad sześćdziesiąt lat.
Katia witała gości w przedpokoju, brała płaszcze, proponowała kapcie.
Kobiety zachowywały się trochę ceremonialnie, jakby oceniały nie tylko dom, ale i ją samą.
— Och, jaka piękność! — zachwyciła się Lidia Iwanowna, wchodząc do salonu.
— Walu, u ciebie wszystko jak z magazynu!
— To Katia się postarała, — odpowiedziała Walentyna Pietrowna, ale w jej głosie nie było szczególnego ciepła.
— Ona u nas złota rączka.
Goście usiedli przy stole, a Katia zaczęła nalewać herbatę i podawać przekąski.
Czuła się trochę niezręcznie — kobiety rozmawiały o ludziach, których nie znała, o pracy, której nie znała.
Ale stopniowo atmosfera stała się swobodniejsza.
— A pamiętacie, jak ja z Walą jeździłyśmy w delegację? — opowiadała Nina Siergiejewna.
— Do Rostowa, chyba.
Albo do Woroneża?
Nieważne!
Najważniejsze, że w hotelu zakwaterowali nas w jednym pokoju, a łóżko było jedno!
Kobiety wybuchnęły śmiechem, a Katia też się uśmiechnęła.
Postawiła na stole spodek z cytryną i bez namysłu wzięła sobie talerz z kredensu.
Automatycznie nałożyła trochę sałatki, wzięła kawałek chleba.
Przez te dwie godziny zmęczyła się, chciała usiąść choć na minutę.
— A ja pamiętam, jak nasza Waleczka… — zaczęła Tamara Fiodorowna, ale nagle zamilkła.
Katia podniosła wzrok i zobaczyła, że wszyscy na nią patrzą.
Walentyna Pietrowna siedziała prosto, zaciśnięte usta, oczy błyszczące.
— A ty czemu usiadłaś przy stole?
Twoim zadaniem jest podawać nam jedzenie, — warknęła teściowa prosto przy gościach.
Słowa uderzyły jak policzek.
Katia poczuła, jak krew napływa jej do twarzy, serce zaczęło bić szybciej.
Powoli odłożyła widelec na talerz, nie mogąc uwierzyć w to, co się dzieje.
Goście zamilkli.
Lidia Iwanowna wpatrzyła się w swój talerz, Nina Siergiejewna poprawiła okulary.
Tamara Fiodorowna chrząknęła.
— Walentyno Pietrowno, ja… — zaczęła Katia, ale głos ją zawiódł.
— Co „ja”? — teściowa nie zamierzała ustąpić.
— My tu z przyjaciółkami rozmawiamy, a ty się tu rozsiadłaś.
Jakoś tak niezręcznie.
Katia chciała wstać, ale nogi jej nie słuchały.
Upokorzenie było tak niespodziewane i bolesne, że po prostu nie wiedziała, jak zareagować.
— A ja uważam, że Wala ma rację, — niespodziewanie odezwała się Nina Siergiejewna.
— Młodzież powinna szanować starszych.
Najpierw nas obsłuży, a potem sama zje.
— Oczywiście, oczywiście, — przytaknęła Lidia Iwanowna, ożywiona.
— Za naszych czasów to było oczywiste.
Najpierw starsi, potem młodsi.
Porządek musi być.
— A poza tym, — dodała Tamara Fiodorowna, — młodzi mają pomagać.
My już swoje odpracowałyśmy, zasłużyłyśmy na odpoczynek.
Katia słuchała tego chóru głosów i czuła, jak w środku coś się w niej łamie.
Zawsze starała się być dobrą synową, pomagała, nie narzekała.
A teraz stawiano ją na miejscu jak służącą.
— Dwie godziny gotowałam, — powiedziała cicho.
— Sprzątałam, nakrywałam do stołu.
— No i co z tego? — Walentyna Pietrowna wzruszyła ramionami.
— To twój obowiązek.
Ja cię nie zmuszałam, sama zaproponowałaś pomoc.
— Zaproponowałam pomoc, a nie usługę, — głos Katii stwardniał.
— Och, jaka my dumna! — zaśmiała się Nina Siergiejewna.
— Za naszych czasów synowe znały swoje miejsce.
— Wasze czasy zostały w poprzednim wieku, — ucięła Katia, a kobiety oniemiały.
Zapanowała ciężka cisza.
Walentyna Pietrowna pobladła ze złości.
— Jak śmiesz! — syknęła.
— W moim domu, przy moich gościach!
— W waszym domu mnie upokorzono, — Katia wstała i zaczęła rozwiązywać fartuch.
— Nikt mnie jeszcze tak nie upokorzył.
— Katia, nie rób tak, — próbowała wtrącić Lidia Iwanowna.
— Wala przecież nie ze złości…
— Ze złości czy nie, wszystko mi jedno, — Katia zdjęła fartuch i rzuciła go na stół, prosto w stronę teściowej.
— Nie jestem służącą.
Jestem członkiem rodziny.
— Jakim znowu członkiem rodziny? — oburzyła się Walentyna Pietrowna.
— Jesteś żoną mojego syna i powinnaś…
— Powinnaś, powinnaś, — przerwała jej Katia.
— Cały czas ktoś mi mówi, że powinnam.
A co powinnyście wy?
Szanować mnie?
Dziękować za pomoc?
Czy ja mam tylko obowiązki, a żadnych praw?
Wzięła torebkę i ruszyła do wyjścia.
— Widzicie, dziewczyny, — głos Walentyny Pietrowny drżał z oburzenia, — jakie teraz pokolenie.
Rozpieszczone, bez szacunku.
My w ich wieku rozumiałyśmy, co to dług i obowiązek.
— Oczywiście, — przytaknęła Nina Siergiejewna.
— Zupełnie się rozbestwili.
Ani wstydu, ani sumienia.
— A przede wszystkim niewdzięczność, — dodała Tamara Fiodorowna.
— Wala jest dla niej jak rodona matka, a ona…
Katia zatrzymała się w drzwiach.
— Rodzona matka nigdy tak nie upokorzy swojego dziecka, — powiedziała, nie odwracając się.
— A wy sobie dyskutujcie dalej.
Tylko pamiętajcie — wasze dzieci też mogą was obgadywać za waszymi plecami.
Drzwi zatrzasnęły się i Katia znalazła się na klatce schodowej.
Ręce jej drżały, łzy napływały do oczu, ale się powstrzymała.
Dopiero gdy zeszła na dół, na ulicę, pozwoliła sobie zapłakać.
W domu Katia siedziała w kuchni, piła herbatę i próbowała się uspokoić.
Andriej wrócił około dziewiątej, wesoły i opalony.
— Cześć, kochanie! — pocałował ją w policzek.
— Jak poszło u mamy?
Katia spojrzała na niego i nagle nie zdołała powstrzymać łez.
— Co się stało? — Andriej usiadł obok i objął ją za ramiona.
— Twoja matka… — Katia szlochała.
— Przy wszystkich mnie upokorzyła.
Powiedziała, że moim zadaniem jest podawać jedzenie, a nie siedzieć przy stole.
— Jak to? — Andriej zmarszczył brwi.
Katia opowiedziała wszystko szczegółowo.
Jak gotowała, jak sprzątała, jak nakrywała stół.
Jak chciała trochę zjeść i odpocząć.
Jak teściowa zbeształa ją przy gościach, a tamte ją poparły.
— Rozumiesz, nawet nie o słowa chodzi, tylko o to, jak ona to powiedziała, — Katia ocierała łzy.
— Jakbym nie była człowiekiem, tylko jakąś służącą.
I przy wszystkich!
Było mi tak wstyd, tak bolało.
Andriej milczał, ale po jego twarzy było widać, że się złości.
— Jak ona mogła! — wybuchnął w końcu.
— Przecież jesteś żoną jej syna, a nie sprzątaczką!
Dobrze zrobiłaś, że wyszłaś.
— Naprawdę? — Katia spojrzała na niego z nadzieją.
— Myślałam, że może byłam zbyt ostra…
— Żadnego „zbyt”, — Andriej pokręcił głową.
— Mama dawno przekroczyła wszystkie granice.
Myśli, że jej wszystko wolno.
Jutro pojadę do niej i jej wytłumaczę, co i jak.
— Nie rób awantury, — poprosiła Katia.
— Po prostu z nią porozmawiaj.
Może zrozumie.
— Zrozumie, — obiecał ponuro Andriej.
— Wszystko jej wyjaśnię.
Żeby nigdy więcej tak nie było.
Katia przytuliła się do męża, czując, jak napięcie wreszcie puszcza.
Miała rację.
Postąpiła właściwie.
I najważniejsze — Andriej był po jej stronie.
— Wiesz, — powiedziała cicho, — myślałam, że muszę to wszystko znosić dla rodziny.
Ale dziś zrozumiałam — rodzina to nie tylko obowiązki.
To także szacunek.
— Oczywiście, — Andriej objął ją mocniej.
— I od jutra mama to zrozumie.
Obiecuję.
A w domu Walentyny Pietrowny goście jeszcze długo dyskutowali o „niewdzięczności” młodego pokolenia, ale świąteczny nastrój był beznadziejnie zepsuty.
Sałatki pozostały prawie nietknięte, a sama gospodyni nie potrafiła pozbyć się nieprzyjemnego osadu w duszy.
Być może gdzieś w głębi serca rozumiała, że nie miała racji.
Ale przyznać to oznaczałoby zmienić cały swój system poglądów na rodzinę, na relacje, na to, kto komu co jest winien.
A to było zbyt trudne dla kobiety przyzwyczajonej uważać siebie za centrum wszechświata.
Dlatego wolała przekonać samą siebie, że rację miała ona, a Katia jest po prostu rozpieszczona i nieokazująca szacunku.
Tak było łatwiej.
Tak było wygodniej.
Ale relacje rodzinne to nie gra do jednej bramki.
I prędzej czy później każdy musi dokonać wyboru: zmienić się albo stracić bliskich.
Walentyna Pietrowna dokonała swojego wyboru tamtego sobotniego wieczoru.
I teraz przyszło jej żyć z jego konsekwencjami.
